Pedagogika resocjalizacyjna to kluczowa dziedzina pedagogiki specjalnej, której głównym zadaniem jest nauczanie i wychowanie osób z zaburzonym zachowaniem i niedostosowanych społecznie. Jej celem pozostaje resocjalizacja, czyli przywracanie tych osób do pełnego funkcjonowania w społeczeństwie oraz umożliwienie im budowania tożsamości społecznej na nowo [1][3][6].
Definicja i zakres pedagogiki resocjalizacyjnej
Pedagogika resocjalizacyjna stanowi jeden z głównych nurtów pedagogiki specjalnej. Jest to dziedzina nauki skupiająca się na osobach zagrożonych wykluczeniem społecznym z powodu zachowań niezgodnych z obowiązującymi normami społecznymi. Zasadniczym zadaniem tej dyscypliny jest zapobieganie powrotowi do działań sprzecznych z prawem oraz budowanie właściwych postaw społecznych u niedostosowanych jednostek [1][3].
Zakres pedagogiki resocjalizacyjnej obejmuje analizę norm, dewiacji, patologii, szeroko rozumianego niedostosowania społecznego oraz mechanizmów socjalizacji i resocjalizacji. Uwagę zwraca się na analizę procesów wychowawczych, diagnozowanie oraz opracowywanie programów zmiany predysponowanych do konkretnej grupy [4].
Podstawowe pojęcia i koncepcje pedagogiki resocjalizacyjnej
Do najważniejszych pojęć w obrębie tej dziedziny należą: norma, dewiacja, patologia, niedostosowanie społeczne, a także procesy socjalizacji i resocjalizacji [4]. Znaczącą rolę odgrywają tu także ustalenie celów wychowania opartego na resocjalizacji, precyzyjna diagnoza stanu psychicznego, osobowościowego oraz postaw podopiecznych [2].
Koncepcje pedagogiki resocjalizacyjnej wyróżniają metody podejścia poznawczo-behawioralnego oraz humanistyczno-egzystencjalnego, gdzie nacisk kładziony jest zarówno na zmianę sposobu myślenia i zachowania, jak i na rozwój emocjonalny oraz kształtowanie tożsamości [2].
Procesy i mechanizmy resocjalizacji
Proces resocjalizacji jest złożony i obejmuje szereg skomplikowanych działań zmierzających do efektywnej modyfikacji zachowania, przyswojenia norm społecznych, przebudowy postaw i reintegracji emocjonalnej [3]. Każdy z tych elementów ma za zadanie umożliwić osobie niedostosowanej powrót do funkcjonowania w społeczeństwie jako pełnoprawny członek [3].
Resocjalizacja to nie tylko zmiana zachowań, ale także głęboka transformacja społecznego przynależenia i emocjonalnej dojrzałości. Proces ten ma miejsce zarówno w placówkach penitencjarnych, zakładach poprawczych, jak i w środowisku otwartym [4].
Komponenty systemów resocjalizacji
Systemy resocjalizacji tworzą fundamentalną strukturę pedagogiki resocjalizacyjnej. Obejmują one rozbudowaną sieć instytucji, takich jak placówki penitencjarne czy zakłady poprawcze, które pełnią funkcje diagnostyczne, wychowawcze i readaptacyjne [4].
Całość oddziaływań resocjalizacyjnych bazuje na zintegrowanych programach umożliwiających skuteczną zmianę zarówno w wymiarze jednostkowym jak i społecznym [2]. Współczesna pedagogika resocjalizacyjna korzysta z różnorodnych metod naukowych oraz praktyk opartych na rzetelnej diagnozie indywidualnej sytuacji każdego wychowanka [2].
Zależności między resocjalizacją a socjalizacją
Socjalizacja to proces kształtowania tożsamości społecznej, a resocjalizacja stanowi jego specyficzne odwrócenie u osób, które z różnych przyczyn nie przyswoiły właściwych norm lub utraciły zdolność do życia zgodnego z wartościami społecznymi [6]. Odpowiednia interwencja pedagogiczna może umożliwić ponowne wprowadzenie jednostki do wspólnoty oraz zapewnić jej szansę na aktywne uczestnictwo w życiu społecznym [3][6].
Znaczenie pedagogiki resocjalizacyjnej dla społeczeństwa
Pedagogika resocjalizacyjna pełni istotną rolę w przeciwdziałaniu wykluczeniu, marginalizacji, recydywie oraz w podwyższaniu ogólnego bezpieczeństwa społecznego. Jej efektywność opiera się na wykorzystaniu sprawdzonych metod, właściwej diagnozie i indywidualizacji procesu wychowania [2][3].
Choć brak szczegółowych danych liczbowych o skuteczności, współczesne podejścia skupiają się przede wszystkim na praktycznych i teoretycznych aspektach skutecznej resocjalizacji, koncentrując się na realnych potrzebach jednostek zagrożonych społecznym wykluczeniem [2].
Podsumowanie
Pedagogika resocjalizacyjna jest wyspecjalizowaną dziedziną pedagogiki, której zadaniem jest nie tylko modyfikacja zachowań, lecz również przygotowanie jednostek do ponownego uczestnictwa w życiu społecznym. Wywodzi się z tradycji pedagogiki specjalnej i korzysta z rozbudowanego spektrum metod dydaktycznych oraz wychowawczych. Opiera się na stałej analizie indywidualnych przypadków oraz elastyczności w doborze środków oddziaływania [1][2][3][4][6].
Źródła:
- [1] https://pl.wikipedia.org/wiki/Pedagogika_resocjalizacyjna
- [2] https://ojs.tnkul.pl/index.php/rped/article/download/8226/8143
- [3] https://studia-online.pl/aktualnosci/co-to-jest-i-na-czym-polega-resocjalizacja/
- [4] https://webapps.uz.zgora.pl/syl/index.php?%2Fcourse%2FshowCourseDetails%2F1095385%2F1
- [6] https://ospr.org.pl/wp-content/uploads/2020/12/ksiazka.pdf
Dydaktycy.pl to portal o edukacji, która nie mieści się między okładkami podręczników. Inspirujemy, uczymy, prowokujemy do myślenia. Zajmujemy się rozwojem osobistym, językami, karierą i mądrą nauką – bez schematów, bez sztuczności.