Metoda Montessori to innowacyjny system edukacyjny, który koncentruje się na wszechstronnym rozwoju dziecka przy wsparciu starannie przygotowanego otoczenia i specjalistycznych materiałów edukacyjnych. Podstawą tej koncepcji jest założenie, że każde dziecko ma naturalną zdolność do samodzielnego uczenia się oraz przejawia indywidualne potrzeby rozwojowe, które muszą być respektowane przez środowisko wychowawcze [1][2][4].
Na czym polega metoda Montessori?
W centrum pedagogiki Montessori znajduje się dziecko – to ono wybiera aktywności, czas oraz sposób pracy, realizując wrodzoną potrzebę eksploracji własnego środowiska. Proces nauczania opiera się na aktywności praktycznej, swobodnym wyborze zadań oraz pracy w skoncentrowanym otoczeniu, w którym nauczyciel pełni funkcję przewodnika oraz obserwatora [1][3][5]. W modelu Montessori rola dorosłego polega nie tylko na przekazywaniu wiedzy, ale na wspieraniu procesu uczenia się, dostosowywaniu otoczenia do potrzeb dziecka i dbaniu o harmonijny rozwój.
Zasady systemu Montessori opierają się na kilku filarach: szacunku wobec indywidualności dziecka, umożliwieniu samodzielności, swobodzie wyboru oraz pracy na konkretnych materiałach edukacyjnych [3][4]. Założenia te pozwalają uzyskać efekt tzw. polaryzacji uwagi, czyli głębokiej koncentracji prowadzącej do skutecznego i długotrwałego uczenia się [9].
Podstawowe koncepcje montessoriańskie
W pedagogice Marii Montessori wyróżnia się cztery kluczowe pojęcia determinujące specyfikę tej metody: absorbujący umysł, fazy wrażliwe, polaryzacja uwagi oraz normalizacja [7][8][9]. Absorbujący umysł to zdolność umysłu dziecka, szczególnie do szóstego roku życia, do spontanicznego i bezkrytycznego przyswajania wiedzy poprzez kontakt z otoczeniem [1][2]. Fazy wrażliwe wyznaczają okresy, w których dziecko koncentruje się na rozwoju określonych kompetencji, co powinno być respektowane przez dorosłych podczas organizacji środowiska edukacyjnego [8].
Polaryzacja uwagi oznacza naturalną zdolność dziecka do głębokiej koncentracji podczas pracy z wybranymi materiałami czy czynnościami [9]. Proces normalizacji z kolei prowadzi do uzyskania równowagi emocjonalnej, społecznej i intelektualnej w wyniku odpowiedniego wsparcia rozwoju [7]. Te koncepcje stanowią fundament wyjaśniający, dlaczego metoda Montessori sprzyja wielopłaszczyznowemu wzrostowi jednostki.
Elementy składowe i środowisko Montessori
Podstawowym elementem organizacyjnym tej metody jest przygotowane środowisko, czyli sala wyposażona w materiały sensoryczne, matematyczne oraz językowe zaprojektowane do samodzielnego użytkowania przez dzieci [1][2][3]. Znaczącą rolę odgrywa tu obecność narzędzi edukacyjnych stymulujących eksperymentowanie i rozwój zmysłów, co przekłada się na kształtowanie logicznego myślenia i koordynacji [2][3].
W sali Montessori występują klocki, tablice matematyczne, drewniane litery i cyfry, zestawy do ćwiczeń oraz materiały sensoryczne – wszystko to służy realizacji założenia, według którego dziecko uczy się efektywnie, kiedy działa i doświadcza bezpośrednio [1][3]. Istotna jest również organizacja grup wiekowych – mieszane roczniki umożliwiają integrację społeczną i uczenie się przez obserwację oraz współpracę [5].
Procesy edukacyjne i mechanizmy działania
W metodzie Montessori nauka odbywa się głównie poprzez samodzielne eksplorowanie otoczenia, podejmowanie decyzji co do zakresu aktywności oraz swobodę wyboru czasu i miejsca pracy [1][3][4]. Dzięki temu dzieci rozwijają samodyscyplinę, umiejętność koncentracji i wewnętrzną motywację. Obserwacja, działanie oraz akceptacja błędów jako naturalnych etapów procesu uczenia się są integralną częścią tej filozofii [1][3][4].
Indywidualizacja nauki polega na dostosowaniu tempa i zakresu wiedzy do możliwości dziecka, a procesy edukacyjne są wzbogacone o praktyczne ćwiczenia z wykorzystaniem autentycznych przedmiotów. Przez ciągłe doskonalenie umiejętności społecznych i rozwiązywanie konfliktów w praktyce dzieci nie tylko przyswajają wiedzę, ale również kształtują swoją osobowość [5][10].
Współczesne podejście i wartości promowane przez Montessori
Obecnie trend montessoriański odzwierciedla rosnącą popularność tej metody w placówkach edukacyjnych. Kładzie się nacisk na rozwijanie kompetencji emocjonalnych i społecznych, promowanie wartości takich jak szacunek do drugiego człowieka oraz troska o otoczenie [5][10]. Wspieranie współpracy, komunikacji oraz rozwiązywania konfliktów pozostaje fundamentalnym elementem uczenia się w grupie i praktycznym przygotowaniem do ról społecznych.
Współczesne wykorzystanie metody Montessori polega na integracji jej zasad z nowoczesnymi programami edukacyjnymi oraz zwracaniu szczególnej uwagi na rozwijanie umiejętności interpersonalnych i harmonijnego funkcjonowania jednostki w społeczeństwie [10].
Podsumowanie i najważniejsze korzyści metody Montessori
System Montessori jest skierowany do wszechstronnego wspierania rozwoju intelektualnego, społecznego i emocjonalnego dziecka poprzez zapewnienie mu uporządkowanego otoczenia, swobody w podejmowaniu decyzji oraz dostępu do inspirujących materiałów dydaktycznych [1][4][5]. Metoda pozwala na osiągnięcie harmonijnego rozwoju dzięki zachowaniu równowagi pomiędzy samodzielnością a współpracą, koncentracją i odkrywaniem własnych możliwości.
W tej pedagogice nie występują ograniczenia czasowe czy ilościowe w realizacji konkretnych zadań – liczy się indywidualny potencjał dziecka oraz tempo nabywania przez nie kolejnych umiejętności [1][3][5].
Źródła:
- https://kidplace.pl/metoda-montessori-zalozenia-praktyka-i-zastosowanie/
- https://mamaville.pl/content/367-na-czym-polega-metoda-montessori
- https://sklep.meden.com.pl/blog/aktualnosci/metoda-montessori-w-pigulce-na-czym-polega
- https://aspekto.pl/na-czym-polega-wychowanie-metoda-montessori
- https://www.centrummontessori.pl/cudowna-metoda-montessori-co-to-jest-i-na-czym-polega/
- https://educarium.pl/baza-wiedzy/pedagogika-marii-montessori-zarys-ogolny/
- http://www.pocemon.pl/pedagogika-montessori/podstawowe-pojecia
- https://przedszkola-montessori.pl/?page_id=335
- https://www.youtube.com/watch?v=rQvpO4BP8iw
- https://madreglowki.pl/montessori/
Dydaktycy.pl to portal o edukacji, która nie mieści się między okładkami podręczników. Inspirujemy, uczymy, prowokujemy do myślenia. Zajmujemy się rozwojem osobistym, językami, karierą i mądrą nauką – bez schematów, bez sztuczności.