Ton głosu jest jednym z kluczowych czynników kształtujących skuteczność komunikacji międzyludzkiej. Już w pierwszych analizach naukowych kategoryzowany jest jako element komunikacji niewerbalnej, co odróżnia go od komunikacji werbalnej, a także wskazuje na jego istotną rolę w przekazywaniu emocji i nastawienia rozmówcy [1][3][6]. W niniejszym artykule przedstawiono szczegółową analizę, czy ton głosu należy zaliczyć do komunikatów werbalnych, czy niewerbalnych, a także wyjaśniono mechanizmy jego działania w procesie komunikacji.
Definicja tonu głosu i jego miejsce w komunikacji
Ton głosu to muzyczna nuta, jaką generuje głos człowieka; należy do kategorii parajęzyka, czyli dźwiękowych składników mowy przy przekazie werbalnym [2]. Obejmuje takie elementy jak: wysokość dźwięku, rezonans, artykulację, tempo, siłę głosu i rytm [2]. Choć występuje podczas użycia słów, jego znaczenie funkcjonuje poza treścią samej wypowiedzi [2]. Najważniejsze jest to, że ton głosu klasyfikowany jest jako komunikat niewerbalny [1][3][6].
Komunikacja niewerbalna obejmuje wszelkie elementy przekazu, które nie polegają na użyciu słów – zaliczają się tu gesty, mimika, postawa ciała, kontakt wzrokowy oraz właśnie ton głosu [1][3]. W efekcie odbiorca czerpie informacje nie tylko z treści, lecz także z barwy, tempa czy siły głosu.
Ton głosu jako element parajęzyka
Parajęzyk to grupa zjawisk towarzyszących mowie, które warunkują percepcję komunikatu oraz jego odbiór emocjonalny [2]. Każdy z komponentów parajęzyka – wysokość głosu, rezonans, artykulacja, tempo, siła głosu i rytm – może w sposób autonomiczny budować przekaz pozasłowny, ujawniając emocje mówiącego [2].
Zdolność do rozpoznawania emocji z tonu głosu wyprzedza rozumienie komunikatu słownego. Dlatego zmiany takie jak podniesienie tonu informują o radości lub napięciu, podczas gdy pogłębianie i uspokojenie tonu wskazuje smutek lub opanowanie [2]. Ton głosu zdradza więc nastrój lub nastawienie nadawcy jeszcze przed zdekodowaniem wypowiadanych słów.
Relacje między komunikacją werbalną a niewerbalną
Komunikacja werbalna to przekaz oparty na słowach, uporządkowany i sekwencyjny, którego początek i koniec można jasno określić [4]. Jego przeciwieństwem jest komunikacja niewerbalna – jej elementy, takie jak ton głosu, działają równolegle do komunikatu słownego lub nawet w jego braku, przekazując treści w sposób ciągły [4].
Sygnały niewerbalne, w tym ton głosu, są bardziej spontaniczne i trudniejsze do kontrolowania niż świadomie formułowane wypowiedzi [3]. Nawet podczas przerw w rozmowie niewerbalne sygnały oddziałują nieprzerwanie na odbiorcę [4].
Emocjonalna rola tonu głosu
Ton głosu nie tylko moduluje przekaz, lecz nierzadko decyduje o postrzeganiu słów przez odbiorcę [1]. Potrafi całkowicie zmienić znaczenie wypowiedzi dzięki odpowiedniemu podkreśleniu emocji takich jak gniew, ironia, entuzjazm czy radość [1]. Zmiany emocjonalne przejawiają się m.in. w obniżaniu głosu przez smutek lub jego podnoszeniu w przypadku radości [2].
Tony głębokie – płynące z klatki piersiowej – budują obraz pewności siebie, stałości i siły [2]. Z kolei wysokie dźwięki, powstałe na skutek napięcia strun głosowych, sygnalizują napięcie, niepokój, lęk lub nagłe pobudzenie emocjonalne [2].
Znaczenie tonu głosu w interpretacji komunikatów
Wyrazistość tonu głosu decyduje o odbiorze prawdziwych intencji nadawcy. Mowa osoby zdenerwowanej charakteryzuje się drżeniem i niespójnością, natomiast spokojna i świadoma prezentacja tonu jest tożsama z poczuciem pewności [5]. Doświadczeni mówcy uczą się kontrolować te parametry, by wywołać określony efekt na słuchaczach [2][3].
Niezgodność komunikatów wyrażana jest, gdy ton głosu nie koresponduje z pozostałymi sygnałami niewerbalnymi. Przykładowo agresywny ton przy jednoczesnym uśmiechu może wzbudzać poczucie zagubienia i niepewności u odbiorcy [5]. Z tego powodu spójność tonu głosu z intencją jest kluczowa dla jasności komunikacji [4].
Znaczenie tonu głosu według reguły Mehrabiana
Według słynnej reguły Mehrabiana, w trakcie przekazu emocjonalnego słowa stanowią jedynie 7% komunikatu, ton głosu aż 38%, a mowa ciała – 55% [4][8]. Oznacza to, że ton głosu jako element niewerbalny pełni istotniejszą rolę niż sam przekaz werbalny w budowaniu relacji oraz przekazywaniu uczuć [8].
Ta proporcja uwydatnia znaczenie wyrażania stanu emocjonalnego nie przez treść, a właśnie przez parajęzykowe środki artystyczne i ekspresyjne. Ton głosu uznawany jest tym samym za najważniejszy – po mowie ciała – środek do komunikowania emocji i nastawienia w rozmowie [4][8].
Czy ton głosu to komunikat werbalny czy niewerbalny?
Podsumowując, ton głosu jest jednoznacznie klasyfikowany jako element komunikacji niewerbalnej [1][3][6]. Choć towarzyszy komunikacji werbalnej i jest obecny podczas wypowiadania słów, nie należy do przekazu słownego. Ton głosu przekazuje emocje, postawę i niuanse intencji niezależnie od treści wypowiedzi [1][2][4].
Zaliczenie tonu głosu do komunikacji niewerbalnej wynika ze sposobu, w jaki jest przekazywany (jako parajęzykowy składnik mowy) i sposobu, w jaki wpływa na odbiór oraz interpretację przekazu, nawet bez udziału słów [2][3].
Źródła:
- https://1stplace.pl/blog/komunikacja-niewerbalna-co-to-definicja-przyklady-znaczenie-gestow/
- http://www.pg.gda.pl/~krzyte/students/3___Komunikacja_werbalna.pdf
- https://www.empowerment-coaching.com/post/komunikacja-werbalna-i-niewerbalna-rodzaje-komunikatow
- https://cyrekdigital.com/pl/baza-wiedzy/komunikacja-werbalna-i-niewerbalna/
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Komunikacja_niewerbalna
- https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/DbiHVmiWw
- https://praca.asistwork.pl/blog/rozmowa-kwalifikacyjna/komunikacja-niewerbalna-jak-korzystac-z-niej-w-pracy
- https://katarzynapluska.pl/komunikacja-niewerbalna-mimika-gesty-dystans-postawy/
Dydaktycy.pl to portal o edukacji, która nie mieści się między okładkami podręczników. Inspirujemy, uczymy, prowokujemy do myślenia. Zajmujemy się rozwojem osobistym, językami, karierą i mądrą nauką – bez schematów, bez sztuczności.